Kampta hipotermi çoğu zaman karlı bir zirvede değil, yağmur yemiş bir çadırda, ıslak bir montun içinde ve “biraz üşüdüm, geçer” cümlesiyle başlar. Vücut ısısı 35 derecenin altına indiğinde başlayan bu tablo üç evrede ilerler; en tehlikeli anı da çoğu kampçı iyiye işaret sanar: titremenin durması.
Hızlı Cevap: Hipotermi, iç vücut ısısının 35°C’nin altına düşmesidir ve hafif (35–32°C), orta (32–28°C) ve şiddetli (28°C altı) olmak üzere üç evrede ilerler. Sahada termometre yerine işaretlere bakılır: titreyen ve konuşan kişi hafif evrededir; titremesi duran, uykulu ve bulanık konuşan kişi orta evreye geçmiş olabilir. Kişiyi rüzgârdan koruyun, kuru katmanlarla sarın, nazikçe yatay tutun ve 112’yi arayın. Ovmayın, alkol vermeyin; titremesi durmuş birine yiyecek ya da içecek vermeyin.
Hipotermi nedir, kampta neden sıfırın üstünde de olur?
Hipotermi, vücudun ürettiğinden fazla ısı kaybetmesiyle iç sıcaklığın 35°C’nin altına inmesidir. Kampçıların en çok yanıldığı nokta şu: bunun için eksi dereceler gerekmez. ABD Orman Servisi, yağmur, ter ya da soğuk suyla ıslanan birinde hipoterminin 4–5°C civarındaki serin havada da görülebildiğini vurguluyor.
14 yıl sahada gördüm ki asıl düşman soğuk değil, ıslaklık ve rüzgârın ikilisi. Islak giysi, kuru giysiye göre vücuttan çok daha hızlı ısı çeker; üstüne rüzgâr eklenince 8 derecelik bir Kasım akşamı, kuru bir eksi 5’ten daha tehlikeli hale gelebilir. Riski büyüten tanıdık tablolar:
- Yağmurda çadır kurarken iliklerine kadar ıslanıp kuru katmana geçmemek
- Yürüyüşte terleyip kampa varınca hareketsiz kalmak
- Yazlık tulum ve ince matla Kasım gecesine girmek
- “Isıtır” diye akşam alkol almak
- Aç ve yorgun yatmak; vücudun yakacak yakıtı kalmaz
Hipoterminin 3 evresi: sahada nasıl tanırsın?
Sahada kimsenin elinde iç vücut ısısını ölçecek termometre yoktur. Bu yüzden Wilderness Medical Society kılavuzu da evreyi dereceden çok kişinin titremesine, bilincine ve hareketine bakarak ayırmayı önerir. Aşağıdaki tabloyu telefonunuza kaydedin:
| Evre | İç vücut ısısı | Sahada ne görürsün? | Ne yaparsın? |
|---|---|---|---|
| Hafif | 35–32°C | Şiddetli titreme, sakarlaşma, uyanık ve konuşuyor | Rüzgârdan koru, kuru katmanlarla sar, tam uyanıksa sıcak ve şekerli içecek ver; 30 dakikada düzelmezse 112 |
| Orta | 32–28°C | Titreme yavaşlıyor ya da duruyor, uykulu, bulanık ve yavaş konuşma, bilinç açık ama dalgın | 112’yi ara, nazikçe yatay tut, sar ve gövdeyi ısıt; yiyecek ve içecek verme |
| Şiddetli | 28°C altı | Titreme yok, tepki yok, bilinç kapalı, nefes ve nabız çok zayıf olabilir | 112, solunum ve nabzı kontrol et, gerekirse temel yaşam desteği; çok nazik taşı |
Kılavuza göre titreme 32°C civarında yavaşlar, 30°C’ye gelindiğinde tamamen durur. Yani titremenin kesilmesi vücudun ısındığını değil, ısı üretmeyi bıraktığını gösterebilir.
Titreme durduysa: en çok karıştırılan işaret
On iki yaşındaydım. Daday’da sert bir kış akşamı, köyün yukarısında odun toplamaya çıkan komşumuz Hüsnü Amca’yı kar fırtınası yolda yakaladı. Eve getirdiklerinde dizlerine kadar ıslaktı. İlk yarım saat dişleri birbirine vuruyordu, sonra birden sakinleşti. Evdekilerden biri rahat bir nefes aldı: “Oh, ısındı galiba.” Dedem başını salladı; “Isınmadı, titremeyi bıraktı” dedi. Islakları çıkarttı, onu yün battaniyelere sardı, yatırdı ve kimsenin ovalamasına izin vermedi. Köyün tek arabasıyla Kastamonu’ya indirdiler; Hüsnü Amca o kışı atlattı. Dedemin o gece söylediği cümleyi hâlâ unutmam: “Titreyen adam savaşıyordur. Titremeyen adam yorulmuştur.”
O gece öğrendiğim şu: Bu sahnede en tehlikeli cümle “ısındı galiba” oluyor. Titremesi kesilen, “biraz uyuyayım” diyen, sorulara geç ve kısa cevap veren biri iyileşmiyor; durumu ağırlaşıyor olabilir.
Erken uyarı işaretleri: 4S kuralı
Hipotermi kendini önce davranışla belli eder ve çoğu zaman yaşayan kişi bunu fark etmez. Grupta birbirinizi izlemek için sahada kullandığımız basit bir hatırlatma var; ben buna 4S diyorum:
- Sendeleme: Düz yerde tökezliyor, dengesi bozuluyor.
- Sözcükleri geveleme: Konuşması yavaşlıyor, kelimeleri yutuyor.
- Sakarlık: Fermuarı çekemiyor, kibriti yakamıyor, ayakkabı bağcığını bağlayamıyor.
- Söylenme: Huysuzlaşıyor, “bana bir şey olmadı, uğraşmayın” diyor, yardımı reddediyor.
Bu dördünden ikisini aynı anda görüyorsanız yürüyüşü, kurulumu, her şeyi bırakın ve önceliği o kişiyi ısıtmaya verin.
Kampta hipotermiye adım adım müdahale
Aşağıdaki adımlar Wilderness Medical Society kılavuzuna ve acil tıp uzmanlarının önerilerine dayanır. Bu bir tıbbi tavsiye değildir; şüphe varsa ilk iş 112’dir.
- 112’yi arayın. Kişi titremeyi bıraktıysa, uykuluysa ya da bilinci bulanıksa beklemeden arayın. Konumunuzu net verin.
- Rüzgârdan ve ıslaktan uzaklaştırın. Çadıra, araca ya da rüzgâr almayan bir köşeye alın. Önce korunaklı yer, sonra diğer adımlar.
- Nazik olun ve yatay tutun. Ağır hipotermide sert hareket kalp ritmini bozabilir. Kişiyi yürütmeye, zıplatmaya, “hareket et ısın” diye zorlamayın.
- Islak giysileri değiştirin. Korunaklı yerdeyseniz ıslak katmanları çıkarın ya da kesin, yerine kuru katman koyun. Rüzgârın ortasındaysanız önce sarın, korunaklı yere geçince değiştirin.
- Yerden yalıtın ve sarın. Toprak vücut ısısını hızla çeker; altına mat, kat kat battaniye ya da tulum koyun. Başı ve boynu da örtün.
- Gövdeyi ısıtın, kol ve bacakları değil. Varsa sıcak su şişesi ya da ısı paketini havluya sarıp koltuk altlarına, göğse ve sırta yerleştirin. Doğrudan cilde koymayın; yanık riski var.
- İçeceği doğru kişiye verin. Yalnızca tam uyanık, yutabilen ve hâlâ titreyen kişiye sıcak, şekerli ve alkolsüz içecek verin. Titremesi durmuş, uykulu ya da bilinci bulanık kişiye yiyecek ve içecek vermeyin; akciğere kaçabilir.
- Yanından ayrılmayın. Konuşmaya devam edin, nefesini ve tepkisini izleyin. Hafif evrede 30 dakika içinde belirgin düzelme yoksa 112’yi arayın; daha önce aradıysanız durumu yeniden bildirin.
Defne’nin notu: hipotermi paketi nasıl kurulur?
Wilderness First Aid eğitiminde bize en çok tekrar ettirilen şey “burrito” dediğimiz sarma oldu. Kemal Amcam’ın anlattığı Daday gecesinde dedesinin yaptığı da aslında buydu. Katmanlar içten dışa şöyle gidiyor:
- Zemin: Mat ya da iki kat battaniye; kişi asla doğrudan toprağa yatmaz.
- Isı: Havluya sarılı sıcak su şişeleri gövdeye, koltuk altlarına.
- Yalıtım: Açık uyku tulumu ya da yün battaniyeler; baş ve boyun dahil.
- Buhar ve rüzgâr bariyeri: Folyo battaniye, büyük bir çöp poşeti ya da branda. Isının kaçmasını ve dışarıdaki ıslaklığın içeri işlemesini önler.
Karadut’la kampa çıktığım her gece arabada bir folyo battaniye ve iki büyük çöp poşeti duruyor. Kimse kullanmak istemez ama gerektiğinde dakikalar kazandırır.
Yapılmaması gerekenler
- Ovmak ve masaj yapmak: Kol ve bacakları ovmak ya da karla ovmak yardımcı olmaz, dokuya zarar verebilir.
- Alkol vermek: Alkol sıcaklık hissi verir ama ısı kaybını artırır. Türkiye’de en yaygın yanlışlardan biri “bir yudum içsin, ısınır” cümlesidir.
- Hızlı ve kollardan ısıtmak: Sıcak banyo, cilde değen termofor ya da kolları sobaya tutmak, soğuk kanın birden gövdeye dönmesine ve durumun kötüleşmesine yol açabilir.
- Yürütmek ve zorlamak: Titremesi durmuş birini “yürü ısın” diye hareket ettirmeyin.
- Uyuklayan kişiye içecek vermek: Bilinci bulanık birinin ağzına sıvı vermek boğulma riski taşır.
- Çadırda yakıtlı ısıtıcı yakmak: Panikle kapalı çadırda tüplü ya da yakıtlı ısıtıcı yakmak, bir tehlikenin üstüne karbonmonoksit tehlikesini ekler.
Önleme: hipotermi kampa çıkmadan önce engellenir
Ekipman kısmında Alper’e danıştım; onun listesi kısa ve net:
- Tulumu konfor değerine göre seçin. Etiketteki limit ya da ekstrem değer konforlu bir gece anlamına gelmez. Ara sezon uyku sistemini Alper’in ara sezon yazısında ayrıntılı anlattık.
- Matı küçümsemeyin. Yerden gelen soğuk, tulumun altını ezdiği için en az tulum kadar önemlidir. Soğuk gecede yalıtım değeri yüksek bir mat ya da iki mat üst üste kullanın.
- Kuru katmanı su geçirmez torbada taşıyın. Bir takım kuru iç çamaşırı, yün çorap ve bere sadece uyku için ayrılır, yolda giyilmez.
- Pamuk yerine yün ya da sentetik. Pamuk ıslanınca ısı tutmayı bırakır.
- Kampa varınca hemen ıslak katmanı değiştirin. “Önce çadırı kurayım” derken terli tişört üzerinizde soğur.
- Akşam yemeğini atlamayın. Yağ ve karbonhidrat, gece boyunca vücudun yakacağı yakıttır. Yatmadan önce sıcak bir içecek de iyi gelir.
- Yağmur yiyecekseniz plan yapın. Islak havada çadır kurulumu ve kuru kalma için yağmurda kamp rehberimize bakın.
Soğuk havada ocağınızın da sizi yarı yolda bırakmaması gerekir; sıcak içecek hazırlayamamak bu tabloda küçük bir sorun değildir. Kartuş seçimini soğuk havada yanmayan kamp ocağı yazısında karşılaştırdık.
Türkiye’den bir örnek: Berit Dağı, Aralık 2025
Aralık 2025’in son haftasında Kahramanmaraş sınırındaki Berit Dağı’na tırmanan Osmaniyeli bir dağcılık ekibinde, yaklaşık 2.900 metrede bir sporcunun hareketleri bozulmaya başladı. Kuvvetli rüzgâr ve eksi 20 dereceye varan soğukta bilinci bulanıklaşan sporcuyu fark eden antrenörler tırmanışı durdurdu, onu rüzgârdan korunaklı bir bivak tulumuna aldı ve kat kat giysiyle sardı. Sporcunun bilinci kısa sürede yerine geldi. Bu vakada hayatı kurtaran şey ekipmandan önce dikkatti: hareketlerdeki tuhaflığı erken görmek.
Sık sorulan sorular
Titremenin durması ne anlama gelir?
Soğuk ortamda titremenin durması iyileşme anlamına gelmeyebilir. Vücut ısısı yaklaşık 32°C’nin altına indiğinde titreme yavaşlar ve durur; kişi uykulu ve dalgınsa hipotermi orta evreye geçmiş olabilir. Bu durumda 112’yi arayın ve kişiyi nazikçe yatay tutarak sarın.
Kaç derecede hipotermi olur?
Hipotermi, hava sıcaklığına değil iç vücut ısısına göre tanımlanır: 35°C’nin altı hipotermidir. Islaklık ve rüzgâr varsa sıfırın üstündeki serin havada, 4–5°C civarında da gelişebilir.
Üşüyen birine alkol verilir mi?
Hayır. Alkol kısa süreli bir sıcaklık hissi verir ama damarları genişleterek ısı kaybını artırır. Tam uyanık ve titreyen birine sıcak, şekerli ve alkolsüz bir içecek verilebilir.
Hipotermide ilk yardım nasıl yapılır?
Kişiyi rüzgârdan ve ıslaktan uzaklaştırın, ıslak giysileri değiştirin, yerden yalıtıp kat kat sarın ve gövdeyi ısıtın. Titremesi durmuş, uykulu ya da bilinci bulanıksa 112’yi arayın, yatay tutun ve yiyecek-içecek vermeyin. Ovmak, alkol ve sıcak banyo yapılmaması gerekenler arasındadır.
Uyku tulumunda hipotermi olur mu?
Olabilir. Tulum mevsime uygun değilse, mat yerden gelen soğuğu kesmiyorsa ya da kişi ıslak giysiyle yattıysa gece boyunca ısı kaybı devam eder. Kuru uyku katmanı, konfor değeri doğru bir tulum ve yalıtımlı bir mat en etkili önlemdir.
Son söz
Kış kampı güzeldir; sessizdir, kalabalık yoktur, gökyüzü başkadır. Ama soğuk hata affetmez ve hatanın ilk işareti genelde küçük bir sendelemedir. Grubunuzda birbirinizi izleyin, ıslak kalmayın ve “ısındı galiba” dediğiniz anda bir kez daha bakın. Kasım’da hangi bölgede kamp yapmanın mantıklı olduğunu il il güncel durum tablomuzda bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Accidental Hypothermia: Guidelines from the Wilderness Medical Society — American Family Physician, 2020
- Hypothermia — NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti)
- Hypothermia — ABD Orman Servisi
- Hayati risk: Soğuk havada o hastaya sıvı vermeyin — Doç. Dr. Yücel Yüzbaşıoğlu, Habertürk, 2022
- Donma vakalarında ilk yardım adımları — Acıbadem Tıbbi Yayın Kurulu
- Osmaniyeli dağcılardan Berit Dağı’nda hayat kurtaran müdahale — Habertürk, Aralık 2025
— Kemal
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Acil durumda 112’yi arayın. Bilgiler Wilderness Medical Society kılavuzu, ABD Orman Servisi ve acil tıp uzmanlarının açıklamalarından derlenmiştir.
Bu içerikteki karakterler (Kemal, Alper ve Defne) yapay zekâ ile üretilmiştir.
